Pushimet e mia verore në Shqipëri ishin të mrekullueshme, por të hidhura. Shqipëria është një vend i mrekullueshëm, me qytete të gjalla dhe plazhe marramendëse. Koha që kalova me xhaxhallarët, hallat, kushërinjtë dhe miqtë e mi ishte e çmuar dhe e pazëvendësueshme. Ata janë familja ime dhe i dua, por e shoh vendin tim të lindjes me sy të ndryshëm nga sa e shoh kur isha fëmijë. Pavarësisht dashurisë së ngrohtë që marr atje, një pjesë e imja është thellësisht e mërzitur për qëndrimin e Shqipërisë ndaj personave me aftësi të kufizuara. Komuniteti i personave me aftësi të kufizuara, pjesë e të cilit jam edhe unë, është një nga komunitetet më të margjinalizuara dhe të diskriminuara, nga qeveria shqiptare dhe nga "Popullsia Normale" Shqiptare.

Ky lloj diskriminimi quhet "ABBILITETI". Para së gjithash, përkufizimi i fjalës "ABBILITETI" është diskriminim, paragjykim ose trajtim i padrejtë i personave me aftësi të kufizuara. Është qëndrimi i shoqërisë se dikush është më pak i aftë për shkak të aftësisë së tij të kufizuar. Kjo mund të ndikojë në jetën e përditshme dhe të shkaktojë shqetësim emocional tek një person me aftësi të kufizuara. Ekzistojnë forma të ndryshme të aftësisë për të paaftë, siç është aftësia institucionale, aftësia sociale dhe aftësia e brendshme. Një person mund të jetë i aftë me qëllim ose pa qëllim. Kultura shqiptare është në thelb e aftë. Njerëzit shpesh e manifestojnë aftësinë për të paaftët nga kurioziteti, dhe ndonjëherë, pa e kuptuar. Të huajt në hapësirat publike e shikojnë me vëmendje një person në karrocë me rrota dhe i thonë ato fjalë, të cilat janë psikologjikisht të dëmshme, nga vullneti i mirë. Sipas mendimit të tyre, ata po ndihmojnë një person me aftësi të kufizuara duke thënë fraza që e bëjnë të ndihet në siklet, të tilla si "I varfër ti !". Kjo është nëna e të gjitha citateve të të aftëve për të paaftët. Një tjetër frazë e zakonshme është, "Zoti të ndihmoftë !". Këto fraza revokojnë mëshirën, e cila është armiku më i keq i komunitetit me aftësi të kufizuara. Do të kishte një ndikim në shëndetin mendor të një personi me aftësi të kufizuara. Në raste të rralla, citatet e mësipërme mund të shkaktojnë depresion tek një person që është tashmë në agoni për gjendjen e tij.

Unë kam lindur në Elbasan, Shqipëri, dhe kam paralizë cerebrale, e cila nuk më lejon të ec ose të flas. Kam jetuar në Shqipëri për 14 vjet para se të emigroja në Kanada. U rrita në atë mjedis e rrethuar nga njerëz që ndienin keqardhje për mua. Komenti plot helm, "Ah sa gjynah", në anglisht, "Oh, çfarë mëshire", më shoqëronte kudo që shkoja. Në atë kohë, isha shumë e vogël për të ditur se kisha një aftësi të kufizuar. Nuk e kuptoja mirë kuptimin e kësaj fraze, por nëna ime ishte thellësisht e ofenduar nga ata që e thoshin. Ndërsa u rrita, u bëra më e vetëdijshme për gjendjen time; ato fjalë ishin pjesë e jetës sime. Duke injoruar ato sy të trishtuar, hapa rrugën time dhe jetova jetën time në Elbasan. Gjithmonë e kam parë veten si një person, jo si një  qenie me aftësi të kufizuar. Megjithatë, kjo verë ishte ndryshe. Ndërsa po shijoja veten në plazhet e Shqipërisë, fillova të vëreja një gjest të ri mosrespektues ndaj personave me aftësi të kufizuara. Së bashku me frazat e zakonshme që nuk zhduken në Shqipëri, disa njerëz më hidhnin monedha në prehër. Sipas mentalitetit të tyre, unë lyp për të jetuar, sepse jam me aftësi të kufizuara, edhe pse kisha veshur veshje moderne. Ky akt më bëri të ndihesha e tronditur, e zhvlerësuar dhe në depresio.

Hedhja e monedhave ishte diçka e re për mua. Nuk e përjetova këtë kur jetoja në shtëpi. Për më tepër, hedhja e parave vepron si një shenjë tjetër se si shoqëria stigmatizon komunitetin me aftësi të kufizuara. Media përforcon stereotipin negativ se personat me aftësi të kufizuara janë kryesisht objekte bamirësie, gjë që formëson mënyrën se si vepron publiku i gjerë. E kuptoj që disa persona me aftësi të kufizuara nuk kanë mënyrë tjetër për të siguruar jetesën përveçse të lypin për shkak të neglizhencës qeveritare ndaj komunitetit tonë, por jo të gjithë jetojmë në varfëri. Disa jetojnë nën kufirin e varfërisë; të tjerë vijnë nga familje të pasura. Aftësia e kufizuar nuk prek vetëm të varfrit. Është pjesë e jetës së njerëzve nga të gjitha sferat e jetës, pavarësisht nga statusi i tyre ekonomik. Prandaj, të supozosh se dikush ka nevojë për bamirësi sepse ka një aftësi të kufizuar është shumë e padrejtë; nuk ka rëndësi nëse bëhet me qëllime të mira. Për më tepër, në vendin tim, shumë njerëz si unë me diploma universitare aspirojnë të bashkohen me fuqinë punëtore. Fatkeqësisht, shanset që një person me aftësi të kufizuara të ketë një punë në Shqipëri janë vetëm një iluzion. Paaftësitë institucionale nuk duhet ta lejojnë këtë të ndodhë me çdo kusht. Në Shqipëri, pamja e jashtme e një personi vlerësohet më shumë sesa meritat e tij në një intervistë pune. Sigurisht, edhe mendjet tona janë të gjymtuara, edhe pse Stephen Hawking kishte një paaftësi të rëndë, por qeveria shqiptare do të preferonte ta injoronte plotësisht. Qeveria jonë, në vend të kësaj, përforcon stereotipin gjithnjë në ndryshim se një person me aftësi të kufizuara është ekuivalent me një person të vdekur. Si për ta përkeqësuar situatën, Shqipërisë i mungon një ekip paralimpik sepse nuk ka palestra të aksesueshme për atletët me aftësi të kufizuara. Ky është një shembull i qartë se sa të diskriminuar jemi ne si persona me aftësi të kufizuara të Shqipërisë nga institucionet e larta.

Atletë të famshëm me aftësi të kufizuara, si Haki Doku, i cili është një frymëzim për komunitetin tim, injorohen plotësisht nga mediat shqiptare. Për mediat e vendit tim, një atlet me aftësi të kufizuara është një person që qan në emisione, si "Për Shqiptarët", i drejtuar nga Elvis Naci. Diskriminimi institucional ndaj personave me aftësi të kufizuara është forma më e rrezikshme e abdeizmit. Është abdeizmi i qëllimshëm që ndikon në abdeizmin e paqëllimshëm për keq. Kjo është arsyeja pse jam shumë pesimiste se personat me aftësi të kufizuara do të ishin pjesë e shoqërisë në Shqipëri. Si përfundim, abdeizmi ose abilitetit në Shqipëri është thellësisht i rrënjosur në kulturën dhe jetën të përditshme. Ekonomia e vendit po rritet me shpejtësi, por mentaliteti i personave pa aftësi të kufizuara ndaj personave me aftësi të kufizuara do të duheshin shekuj për të ndryshuar. Sa për mua, Shqipëria është atdheu im, dhe abdeizmi i saj është muza ime për të ta qortuar e luftuar atë. Nuk do ta braktis ose mohoj vendin tim, ku kam pjesën më të madhe të familjes sime dhe kujtimet e mia më të mrekullueshme të fëmijërisë. Aftësia e tij nuk do të më ndajë nga Shqipëria ime.

*Isida Dervishhasani është një intelektuale dhe poete e denjë për çdo antologji. Këtë shkrim ajo e hartoi në anglisht, të cilën e zotëron në mënyrë perfekte. Ajo jeton prej vitesh në Kanada.