Komisioni Europian pritet të propozojë më 25 shkurt 2026 Aktin e Përshpejtimit Industrial (IAA). Ndër të tjera, ky akt mund të përfshijë dispozita për futjen e kërkesave për përmbajtje vendore në industri (të ashtuquajturat kërkesa “Made in Europe”) në prokurimin publik dhe në skemat për konsumatorët. IAA mund të vendosë gjithashtu kritere kufizuese për investimet e huaja direkte në Bashkimin Europian.

Në përputhje me rekomandimet e Raportit Draghi dhe qasjes së adoptuar nga Komisioni në Kompasin e Konkurrueshmërisë, IAA synon të pajtojë objektivin e dekarbonizimit të sektorëve industrialë me emisione të larta me nevojën për të ruajtur konkurrueshmërinë e tyre, si në tregun e brendshëm, ashtu edhe në nivel ndërkombëtar. Në formën e tij aktuale, IAA fokusohet kryesisht në disa materiale industriale me emisione të larta, veçanërisht çeliku dhe çimentoja, që konsiderohen sektorë kyç për dekarbonizimin e zinxhirëve të vlerës europiane.

Fushat kyçe të veprimit të IAA-së

Akti duhet të përqendrohet në tre fusha kryesore:

  1. Krijimi i tregjeve udhëheqëse për produktet industriale të dekarbonizuara – forcimi i kërkesës për produktet industriale me emisione të ulëta të prodhuara brenda Bashkimit Europian, duke futur kritere të përbashkëta për qëndrueshmërinë mjedisore, reziliencën, qarkullimin dhe sigurinë kibernetike, veçanërisht në prokurimin publik dhe sektorë si ndërtimi dhe automobilistika.
  2. Përshpejtimi i procedurave të autorizimit – thjeshtimi dhe përshpejtimi i proceseve të autorizimit për projektet strategjike industriale dhe infrastrukturore, veçanërisht në sektorët me konsum të lartë energjie.
  3. Futja e një sistemi etiketimi – sigurimi i informacionit për konsumatorët mbi intensitetin e karbonit të produkteve industriale, fillimisht për çelikun dhe më pas për çimenton.

Tregjet udhëheqëse

Një nga objektivat kryesore të IAA-së është krijimi i tregjeve udhëheqëse. Tregjet udhëheqëse janë tregje ku kushtet specifike si kërkesa vendore, kuadrot rregullatore dhe preferencat e përdoruesve, lejojnë adoptimin e hershëm të teknologjive, produkteve ose modeleve të reja prodhuese. Inovacionet që fillimisht vendosen në këto tregje kanë më shumë gjasa të përhapen në shkallë të gjerë. Krijimi i tregjeve udhëheqëse për produktet industriale me emisione të ulëta lejon që politikat e mbështetjes nga ana e ofertës të integrohen me kërkesën e qartë europiane, duke ndihmuar në zgjerimin e prodhimit të qëndrueshëm dhe promovimin e adoptimit masiv të zgjidhjeve më të gjelbra dhe më të qëndrueshme.

Në fakt, tregjet udhëheqëse janë një mjet i politikës industriale dhe, siç nënvizohet në dokumente strategjike të qeverisë gjermane, janë të domosdoshme në nivel europian për të përhapur standarde të reja tregtare, duke reduktuar gradualisht varësinë nga subvencionet direkte.

Akti i Përshpejtimit Industrial (IAA) është një komponent kyç i strategjisë evropiane që synon integrimin e objektivave të klimës dhe konkurrueshmërisë industriale në një kuadër të gjithanshëm. Suksesi i tranzicionit industrial nuk varet vetëm nga aftësia për btë transformuar proceset e prodhimit, por edhe nga ekzistenca e sinjaleve të qarta dhe të qëndrueshme të kërkesës. Një kërkesë e parashikueshme për produktet “e gjelbra” mund të mundësojë ekonomi të shkallës për produktet më inovative dhe të kompensojë kostot më të larta të prodhimit më të qëndrueshëm.

Strategjia industriale e Italisë

Me publikimin e White Paper mbi politikën industriale nga Ministria e Ndërmarrjeve dhe Made in Italy (MIMIT) më 29 janar 2026, çështja e tregjeve udhëheqëse ka një rëndësi të veçantë për Italinë. Këto duhet të jenë prioritet për një vend, ku sistemi i prodhimit është tashmë i orientuar drejt qarkullimit dhe efikasitetit të burimeve. Për shembull, në sektorin e çelikut, rreth 85% e prodhimit kombëtar të çelikut vjen nga riciklimi përmes furreve elektrike. Një kuadër evropian që vlerëson materiale të tilla me emisione të ulëta mund të forcojë një avantazh konkurrues ekzistues, duke pozicionuar Italinë si aktor kyç në zhvillimin dhe promovimin e tregjeve udhëheqëse për industrinë me emisione të ulëta.

Si të mbështetet tregu për produktet “e gjelbra”

Krijimi i një tregu udhëheqës për produktet industriale me emisione të ulëta kërkon përcaktimin e asaj që duhet konsideruar “e gjelbër”. Me fjalë të tjera, duhet të vendosen kritere të standardizuara, të matshme dhe të thjeshta për të kualifikuar produktet industriale me emisione të ulëta në mënyrë objektive dhe të krahasueshme.

Kriteret duhet të:

  • Mbështeten në metodologjitë tashmë të vendosura në nivel evropian, si Taksonomia Europiane dhe Sistemi i Tregtisë së Emisioneve të BE-së (EU ETS). Marrëveshja për Industrinë e Pastër (CID) thekson se shumimi i metodologjive të llogaritjes së emisioneve krijon pasiguri dhe barrë administrative për bizneset. CID propozon zhvillimin e një sistemi etiketimi të intensitetit të karbonit për produktet industriale bazuar në metodologjitë ETS dhe CBAM, duke shmangur dublimin rregullator dhe duke thjeshtuar kriteret e llogaritjes së karbonit;
  • Të jenë funksionale dhe interoperuese, duke siguruar cilësinë dhe sigurinë, duke maksimizuar potencialin e teknologjive digjitale dhe duke reduktuar barrën administrative për bizneset;
  • Të promovojnë përmbajtjen e ricikluar, duke njohur kontributin e qarkullimit në reduktimin e emisioneve gjatë ciklit të jetës së produktit;
  • Të njohin të gjitha dimensionet e qëndrueshmërisë së prodhimit në mënyrë të integruar, përfshirë dimensionin social, si respektimi i të drejtave themelore të punës, siguria në vendin e punës, pagat e drejta dhe stabiliteti i punës;
  • Të sigurojnë transparencë mbi performancën e emisioneve përmes sistemeve etiketimi të standardizuara, të verifikueshme dhe të krahasueshme.

Sistemi i etiketimit i propozuar në IAA duhet të jetë në përputhje me Taksonominë Europiane, që vendos kritere teknike bazuar në pragje specifike të emisioneve. Ky kuadër i ekzistueshëm lejon zhvillimin e një trajektoreje rregullatore të qëndrueshme dhe të harmonizuar, duke shmangur standarde të paralelizuara dhe barrë administrative të panevojshme për bizneset.

Në fazat fillestare, kriteret duhet të përfshijnë emisionet Scope 1 dhe Scope 2, të cilat tashmë monitorohen sipas metodologjive të njohura (ETS dhe CBAM). Më vonë, mund të përfshihen edhe Scope 3, në koordinim me rregulloret evropiane në zhvillim, si Rregullorja e Ekodizajnit për Produktet e Qëndrueshme (ESPR) dhe mjetet digjitale të lidhura. Kjo qasje graduale është thelbësore për sigurinë rregullatore dhe përshtatjen progresive të bizneseve me kërkesat e reja.

Prokurimi publik si levë për krijimin e tregjeve udhëheqëse

Shuma e madhe e shpenzimeve publike e bën prokurimin publik një levë vendimtare. Administratat publike të BE-së shpenzojnë rreth 2.5 trilionë euro në vit për shërbime, punë dhe furnizime, afërsisht 16% të PBB-së së BE-së. Megjithatë, ky potencial është i shfrytëzuar vetëm pjesërisht, pasi rreth 55% e procedurave të prokurimit bazohen ende në çmimin më të ulët si kriter të vetëm, duke kufizuar mundësinë e shpenzimeve publike për të promovuar inovacionin, cilësinë dhe qëndrueshmërinë.

Strategjia e prokurimit publik mund të drejtojë industrinë drejt prodhimit më të qëndrueshëm, duke stimuluar kërkesën për produkte që përputhen me objektivat klimatike dhe duke ndihmuar në krijimin e tregjeve udhëheqëse.

Statusi i debatit për IAA-në në nivel europian

Publikimi i IAA-së ishte parashikuar fillimisht më 10 dhjetor 2025, pastaj u shty për 29 janar 2026 dhe më pas për 25 shkurt 2026. Këto vonesa lidhen pjesërisht me debatet e intensifikuara mbi aspekte kyçe të propozimit, veçanërisht për krijimin e tregjeve udhëheqëse dhe etiketimin e karbonit për produktet industriale.

Një nga çështjet më të diskutueshme është futja e mundshme e kërkesave për prodhim lokal (“made in the EU”) për disa produkte në sektorët e transportit dhe ndërtimit. Disa shoqata industriale theksojnë përfitimet e mundshme për zinxhirët europianë dhe sigurinë e furnizimit, ndërsa disa shtete anëtare tregojnë rreziqet e rritjes së kostove të materialeve, shkeljeve të tregut të brendshëm dhe tensioneve me partnerët tregtarë të BE-së. Në këtë kontekst, zhvillimi i kritereve standardizuara për produktet e gjelbra që integrojnë të gjitha dimensionet e qëndrueshmërisë, veçanërisht qëndrueshmërinë sociale, mund të ofrojë një alternativë efektive ndaj kërkesave për prodhim lokal pa krijuar frikcion tregtar.

Standarde dhe etiketa për çelikun me emisione të ulëta

Në vitet e fundit, Standardi i Çelikut me Emisione të Ulëta (LESS) është vendosur si referencë ndërkombëtare për klasifikimin e çelikut sipas intensitetit të emisioneve. LESS përdor shkallën lëvizëse të IEA-së, që kombinon dy parametra kryesorë: emisionet specifike të gazrave serë dhe sasinë e skrapit të hekurit të përdorur. Shkalla lëvizëse përcakton standarde emisioni që ndryshojnë sipas përqindjes së skrapit të përdorur.

Kjo qasje është kontestuese, sepse standardet “gati-zero” për çelikun nga minerali janë shumë më të larta se për çelikun nga skrapi, duke bërë që emisionet identike të vlerësohen ndryshe sipas procesit të prodhimit. Kjo mund të penalizojë prodhimin me emisione të ulëta, siç është çeliku i ricikluar, që përbën rreth 85% të prodhimit kombëtar. Prandaj, standardet, etiketat dhe kriteret e stimujve duhet të bazohen në emisionet absolute reale dhe qarkullimin e proceseve prodhuese, jo në standarde relative.

Instrumentet vullnetare dhe analiza e ciklit të jetës

Kontributet nga think tank-et dhe shoqëria civile theksojnë se instrumentet vullnetare, si etiketat jo-ligjore, angazhimet për blerje ose prokurimi i gjelbër opsional, nuk garantojnë një kërkesë të qëndrueshme dhe të parashikueshme. Për këtë arsye, kërkohet futja e standardeve harmonizuara dhe të detyrueshme. Disa aktorë mbështesin vlerësimet mjedisore bazuar në analizën e ciklit të jetës (LCA), që mund të matin më saktë intensitetin real të emisioneve, duke përfshirë edhe aspektet e qarkullimit dhe përdorimit të burimeve. Megjithatë, kriteret LCA nuk duhet të përjashtojnë përdorimin e metodologjive të njohura për monitorimin e emisioneve Scope 1 dhe Scope 2, si ETS dhe CBAM.