Vuçiç kërcënon se do të lërë Kosovën pa ujë, rikthen idenë për ndryshimin e rrjedhës së Ibrit: Kemi angazhuar ekspertë, pastaj të shohim ç'do bëjnë shqiptarët

“Vuçiçi mund ta kërcënojë Ibrin me deklarata, por nuk mund ta trajtojë atë si rubinet personal të Serbisë. Serbia është palë e rregullave ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare dhe për vlerësimin e ndikimit mjedisor. Çdo ndërhyrje që dëmton në mënyrë të konsiderueshme furnizimin me ujë të Kosovës do të hapte çështje të përgjegjësisë ndërkombëtare të Serbisë, do të kërkonte njoftim, studime dhe konsultime ndërkufitare dhe, nëse do të përdorej si mjet lufte për t'i mohuar popullsisë civile ujin, mund të hynte edhe në territorin e ndalimeve të së drejtës humanitare. Pra, ‘jemi shtet sovran’ nuk është përgjigje juridike: sovraniteti nuk të jep të drejtën të shkaktosh dëm ndërkufitar.” Sovraniteti nuk është licencë për të mbyllur rubinetin e një burimi ndërkufitar.___________________ 1–Serbia është palë e Konventës UNECE të Helsinkit për ujërat ndërkufitare dhe nuk mund ta trajtojë një pellg ndërkufitar sikur të ishte pronë ekskluzive.Serbia e ka ratifikuar në vitin 2010 Konventën UNECE për Mbrojtjen dhe Përdorimin e Ujërave Ndërkufitare dhe Liqeneve Ndërkombëtare.Konventa nuk e trajton lumin si pronë absolute të shtetit ku ndodhet një segment i tij. Ajo vendos parime si: përdorimi i drejtë dhe i arsyeshëm i ujit; detyrimi për të mos shkaktuar dëme ndërkufitare, bashkëpunimi; shkëmbimi i informacionit; konsultimi për masat që mund të kenë ndikim ndërkufitar.“Sovraniteti i Serbisë mbi territorin e vet nuk është sovranitet absolut mbi pasojat ndërkufitare të veprimeve të saj.” Konventa UNECE kërkon bashkëpunim për ujërat ndërkufitare dhe përfshin jo vetëm vetë lumin, por qasjen e integruar në pellgun ujëmbledhës. UNECE sqaron se koncepti i ujërave ndërkufitare shtrihet në të gjithë catchment area, jo thjesht në një vijë lumi. Kjo i jep Kosovës një argument shumë të fortë diplomatik: Nëse Beogradi pretendon se po planifikon ndërhyrje në Ibr, duhet të publikojë projektin, studimet teknike, ndikimin në ujë, ekologji dhe furnizim dhe të hyjë në konsultime ndërkufitare. Nuk mjafton një deklaratë presidenciale._______________ 2–Ekziston parimi ndërkombëtar “no significant harm”: përdorimi i ujit nga një shtet nuk duhet t'i shkaktojë dëm të konsiderueshëm shtetit tjetër.Konventa e OKB-së e vitit 1997 për përdorimet jo-lundruese të rrjedhave ujore ndërkombëtare përcakton se shtetet duhet të shkëmbejnë informacion dhe të konsultohen për masat e planifikuara që mund të ndikojnë në një rrjedhë ujore ndërkombëtare. Neni 12 kërkon njoftim paraprak kur masat mund të kenë “significant adverse effect” mbi shtetin tjetër dhe njoftimi duhet të shoqërohet me të dhëna teknike dhe, kur ekziston, vlerësim të ndikimit mjedisor. Edhe nëse Serbia pretendon se Konventa e OKB-së e vitit 1997 nuk e lidh drejtpërdrejt në këtë rast, parimi i mosshkaktimit të dëmit ndërkufitar dhe detyrimi procedural për njoftim/konsultim kanë bazë edhe në të drejtën zakonore ndërkombëtare. Edhe më e rëndësishme: Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë ka thënë në jurisprudencën e saj se detyrimi për njoftim dhe konsultim kur ekziston rrezik i dëmit të rëndësishëm ndërkufitar pasqyron një detyrim të së drejtës zakonore ndërkombëtare. Edhe nëse Serbia pretendon se Konventa e OKB-së e vitit 1997 nuk e lidh drejtpërdrejt në këtë rast, parimi i mosshkaktimit të dëmit ndërkufitar dhe detyrimi procedural për njoftim/konsultim kanë bazë edhe në të drejtën zakonore ndërkombëtare.________________ 3–Ndërhyrjet me ndikim ndërkufitar kërkojnë njoftim, informacion teknik dhe konsultim; kjo mbështetet si në instrumentet e ujërave ashtu edhe në jurisprudencën e GJND-së. _______________ 4–Serbia është palë e Konventës së Espoos që nga viti 2007, e cila kërkon vlerësim të ndikimit mjedisor ndërkufitar për projektet përkatëse; digat dhe rezervuarët e mëdhenj janë shprehimisht në listë. Konventa kërkon që shtetet të marrin masa për të parandaluar, reduktuar dhe kontrolluar ndikimet e rëndësishme negative mjedisore ndërkufitare. Për aktivitetet e listuara, shteti i origjinës duhet të kryejë vlerësim të ndikimit mjedisor përpara autorizimit të projektit. _________________ 5–Ibri nuk është vetëm çështje Serbi–Kosovë. Ibri nuk është thjesht një lumë “serb”: buron në Mal të Zi, kalon në Serbi, Kosovë dhe pastaj rikthehet në Serbi. Pra ndërhyrja prek një pellg shumë-shtetëror dhe mund të prodhojë pasoja edhe brenda vetë Serbisë. Ka efekte potenciale: në Kosovë; në komunitetet që varen nga sistemi Ujman/Gazivodë; në ekosistemin e pellgut; dhe, paradoksalisht, përsëri në vetë Serbinë, sepse Ibri vazhdon drejt Kraljevës dhe më tej në sistemin e Moravës. Banka Botërore thekson gjithashtu se rezervuari i Gazivodës dhe sistemi i Ibrit kanë rëndësi për furnizimin me ujë dhe infrastrukturën ujore të Kosovës. ___________________ 6-Ujmani është infrastrukturë kritike për ujin dhe energjinë e Kosovës, kështu që një ndërhyrje e qëllimshme për ta privuar popullsinë nga uji do të ngrinte edhe çështje të së drejtës humanitare nëse do të ndodhte në kontekst konflikti të armatosur. ___________________ 7–Konventa ENMOD e vitit 1976 ndalon përdorimin armiqësor të teknikave të modifikimit të mjedisit kur ato kanë efekte të përhapura, afatgjata ose të rënda. Teksti i saj është mjaft i gjerë dhe madje një interpretim i depozituar nga Koreja e Jugut e konsideron ndryshimin e qëllimshëm të gjendjes natyrore të lumenjve si potencialisht brenda konceptit të “environmental modification techniques”.________________ 8–Vuçiçi nuk mund ta bëjë këtë me urdhër politik të vetëm: një ndryshim real i rrjedhës kërkon projekt inxhinierik, vlerësim hidrologjik/mjedisor, procedura administrative, financim dhe përballje me pasojat ndërkufitare. _______________________________________ https://unece.org/environment-policy/water/areas-work-convention/water-allocation-transboundary-context?______________ https://unece.org/environmental-policy/convention-environmental-impact-assessment-transboundary-context-espoo-6?____________________ https://lovdata.no/dokument/TRAKTATEN/traktat/1997-05-21-1/KAPITTEL_1-4?_______________ https://www.iea.ulaval.ca/en/treaty-text/3261/175679?__________________ https://www.icj-cij.org/node/106284?______________ https://www.fao.org/4/W9549E/w9549e02.htm?________________ https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/article-54?______________ https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/article-56?_____________ https://casebook.icrc.org/highlight/protection-natural-environment-armed-conflict?_________________ https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?chapter=26&clang=_en&mtdsg_no=XXVI-1&src=TREATY

“Vuçiçi mund ta kërcënojë Ibrin me deklarata, por nuk mund ta trajtojë atë si rubinet personal të Serbisë. Serbia është palë e rregullave ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare dhe për vlerësimin e ndikimit mjedisor. Çdo ndërhyrje që dëmton në mënyrë të konsiderueshme furnizimin me ujë të Kosovës do të hapte çështje të përgjegjësisë ndërkombëtare të Serbisë, do të kërkonte njoftim, studime dhe konsultime ndërkufitare dhe, nëse do të përdorej si mjet lufte për t'i mohuar popullsisë civile ujin, mund të hynte edhe në territorin e ndalimeve të së drejtës humanitare. Pra, ‘jemi shtet sovran’ nuk është përgjigje juridike: sovraniteti nuk të jep të drejtën të shkaktosh dëm ndërkufitar.” Sovraniteti nuk është licencë për të mbyllur rubinetin e një burimi ndërkufitar. 1–Serbia është palë e Konventës UNECE të Helsinkit për ujërat ndërkufitare dhe nuk mund ta trajtojë një pellg ndërkufitar sikur të ishte pronë ekskluzive.Serbia e ka ratifikuar në vitin 2010 Konventën UNECE për Mbrojtjen dhe Përdorimin e Ujërave Ndërkufitare dhe Liqeneve Ndërkombëtare.Konventa nuk e trajton lumin si pronë absolute të shtetit ku ndodhet një segment i tij. Ajo vendos parime si: përdorimi i drejtë dhe i arsyeshëm i ujit; detyrimi për të mos shkaktuar dëme ndërkufitare, bashkëpunimi; shkëmbimi i informacionit; konsultimi për masat që mund të kenë ndikim ndërkufitar.“Sovraniteti i Serbisë mbi territorin e vet nuk është sovranitet absolut mbi pasojat ndërkufitare të veprimeve të saj.” Konventa UNECE kërkon bashkëpunim për ujërat ndërkufitare dhe përfshin jo vetëm vetë lumin, por qasjen e integruar në pellgun ujëmbledhës. UNECE sqaron se koncepti i ujërave ndërkufitare shtrihet në të gjithë catchment area, jo thjesht në një vijë lumi. Kjo i jep Kosovës një argument shumë të fortë diplomatik: Nëse Beogradi pretendon se po planifikon ndërhyrje në Ibr, duhet të publikojë projektin, studimet teknike, ndikimin në ujë, ekologji dhe furnizim dhe të hyjë në konsultime ndërkufitare. Nuk mjafton një deklaratë presidenciale. 2–Ekziston parimi ndërkombëtar “no significant harm”: përdorimi i ujit nga një shtet nuk duhet t'i shkaktojë dëm të konsiderueshëm shtetit tjetër.Konventa e OKB-së e vitit 1997 për përdorimet jo-lundruese të rrjedhave ujore ndërkombëtare përcakton se shtetet duhet të shkëmbejnë informacion dhe të konsultohen për masat e planifikuara që mund të ndikojnë në një rrjedhë ujore ndërkombëtare. Neni 12 kërkon njoftim paraprak kur masat mund të kenë “significant adverse effect” mbi shtetin tjetër dhe njoftimi duhet të shoqërohet me të dhëna teknike dhe, kur ekziston, vlerësim të ndikimit mjedisor. Edhe nëse Serbia pretendon se Konventa e OKB-së e vitit 1997 nuk e lidh drejtpërdrejt në këtë rast, parimi i mosshkaktimit të dëmit ndërkufitar dhe detyrimi procedural për njoftim/konsultim kanë bazë edhe në të drejtën zakonore ndërkombëtare. Edhe më e rëndësishme: Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë ka thënë në jurisprudencën e saj se detyrimi për njoftim dhe konsultim kur ekziston rrezik i dëmit të rëndësishëm ndërkufitar pasqyron një detyrim të së drejtës zakonore ndërkombëtare. Edhe nëse Serbia pretendon se Konventa e OKB-së e vitit 1997 nuk e lidh drejtpërdrejt në këtë rast, parimi i mosshkaktimit të dëmit ndërkufitar dhe detyrimi procedural për njoftim/konsultim kanë bazë edhe në të drejtën zakonore ndërkombëtare. 3–Ndërhyrjet me ndikim ndërkufitar kërkojnë njoftim, informacion teknik dhe konsultim; kjo mbështetet si në instrumentet e ujërave ashtu edhe në jurisprudencën e GJND-së. 4–Serbia është palë e Konventës së Espoos që nga viti 2007, e cila kërkon vlerësim të ndikimit mjedisor ndërkufitar për projektet përkatëse; digat dhe rezervuarët e mëdhenj janë shprehimisht në listë. Konventa kërkon që shtetet të marrin masa për të parandaluar, reduktuar dhe kontrolluar ndikimet e rëndësishme negative mjedisore ndërkufitare. Për aktivitetet e listuara, shteti i origjinës duhet të kryejë vlerësim të ndikimit mjedisor përpara autorizimit të projektit. 5–Ibri nuk është vetëm çështje Serbi–Kosovë. Ibri nuk është thjesht një lumë “serb”: buron në Mal të Zi, kalon në Serbi, Kosovë dhe pastaj rikthehet në Serbi. Pra ndërhyrja prek një pellg shumë-shtetëror dhe mund të prodhojë pasoja edhe brenda vetë Serbisë. Ka efekte potenciale: në Kosovë; në komunitetet që varen nga sistemi Ujman/Gazivodë; në ekosistemin e pellgut; dhe, paradoksalisht, përsëri në vetë Serbinë, sepse Ibri vazhdon drejt Kraljevës dhe më tej në sistemin e Moravës. Banka Botërore thekson gjithashtu se rezervuari i Gazivodës dhe sistemi i Ibrit kanë rëndësi për furnizimin me ujë dhe infrastrukturën ujore të Kosovës. 6-Ujmani është infrastrukturë kritike për ujin dhe energjinë e Kosovës, kështu që një ndërhyrje e qëllimshme për ta privuar popullsinë nga uji do të ngrinte edhe çështje të së drejtës humanitare nëse do të ndodhte në kontekst konflikti të armatosur. 7–Konventa ENMOD e vitit 1976 ndalon përdorimin armiqësor të teknikave të modifikimit të mjedisit kur ato kanë efekte të përhapura, afatgjata ose të rënda. Teksti i saj është mjaft i gjerë dhe madje një interpretim i depozituar nga Koreja e Jugut e konsideron ndryshimin e qëllimshëm të gjendjes natyrore të lumenjve si potencialisht brenda konceptit të “environmental modification techniques”. 8–Vuçiçi nuk mund ta bëjë këtë me urdhër politik të vetëm: një ndryshim real i rrjedhës kërkon projekt inxhinierik, vlerësim hidrologjik/mjedisor, procedura administrative, financim dhe përballje me pasojat ndërkufitare.

E degjon o Edi Rama pabesin serbe,doje te ftoje Kosoven ne ballkanin e hapur.