E kishte provuar edhe gjatë mandatit të tij të parë, ashtu si paraardhësit e tij. Por pasi u rikthye në Shtëpinë e Bardhë, ai hoqi dorë nga tonet më të sjellshme dhe, me stilin e tij të ri, plot kërcënime dhe agresivitet, Donald Trump ka deklaruar se “në një mënyrë apo në një tjetër”, madje edhe duke përdorur forcën, Shtetet e Bashkuara do ta pushtojnë Groenlandën.

Rrjedhë dhe kundërrrjedhë historike. Kjo pretendim nuk lind nga hiçi, por është thellësisht i rrënjosur në historinë amerikane. Pa u kthyer deri në kohën e pavarësisë nga britanikët, pikërisht me Luftën e Parë Botërore amerikanët e kuptojnë se sa strategjike mund të jetë Groenlanda për ta.

Rreziku gjerman. Pas Anglisë, armiku është Gjermania. Shtetet e Bashkuara, fillimisht neutrale në konflikt, kuptojnë se kërcënimi ushtarak gjerman mund të arrijë deri në kufijtë e tyre në rast se Gjermania do të pushtonte Danimarkën (edhe ajo e shpallur neutrale) dhe do të merrte nën kontroll territoret e saj përtej detit, pra Antilet daneze dhe Groenlandën.

Brutaliteti i Wilsonit. Arsyetimi që presidenti i atëhershëm Woodrow Wilson u bëri danezëve nuk ishte më i butë se ai i Trumpit: nëse gjermanët ju pushtojnë, ne do t’ju pushtojmë Antilet, të konsideruara vendimtare sepse Sankt Thomas, Sankt Jan dhe Sant Croix, të vendosura pak më poshtë Porto Rikos, ndodhen përballë hyrjes së Kanalit të Panamasë.

Shkëmbimi. Përballë kërcënimit amerikan, danezët hapen ndaj negociatave që konkretizohen në vitin 1917, kur, në këmbim të njohjes së Grenlandës — një tjetër ishull në rrezik për të përfunduar në orbitën e Shteteve të Bashkuara — presidenti Wilson blen për 25 milionë dollarë në monedha ari Antilet daneze, të cilat shndërrohen në Virgin Islands of the United States.

Rreziku bëhet real. Problemi rishfaqet me Luftën e Dytë Botërore, kur në vitin 1940 gjermanët pushtojnë vërtet Danimarkën dhe Grenlanda, e mbetur pa asnjë lidhje me vendin evropian, për të mbijetuar afrohet dhe zhvendoset drejt Shteteve të Bashkuara.

Marrëveshja me SHBA-të. Përtej lidhjeve tregtare, në vitin 1941 nënshkruhet një Traktat mbrojtjeje, sipas të cilit Shtetet e Bashkuara angazhohen të mbrojnë sovranitetin danez mbi Grenlandën, por në këmbim marrin të drejtën të instalojnë baza ushtarake, me një klauzolë që parashikon se ato do të qëndrojnë aty për aq kohë sa Shtetet e Bashkuara do të vendosin se kërcënimi nuk ka përfunduar.

Oferta e Trumanit: 100 milionë për Grenlandën. Pasi gjermanët mposhten, Danimarka kërkon rishikimin e marrëveshjes, por në vitin 1946 Shtetet e Bashkuara, të cilat ndërkohë kishin ndërtuar në Groenlandë baza ushtarake dhe detare dhe që tani shihnin në horizont kërcënimin rus (edhe gjeografikisht më i afërt se ai gjerman), vendosin mbi tryezë — ashtu siç kishin bërë me Antilet — një ofertë prej 100 milionë dollarësh për të blerë ishullin.

Rinovimi. Danezët nuk e shesin ishullin dhe në vitin 1949, për t’u mbrojtur vetë nga rreziku rus, hyjnë në NATO. Në atë pikë, në vitin 1951 rinovojnë, si dhjetë vjet më parë, të drejtën e SHBA-ve për të mbajtur baza në territorin groenlandez.

Oferta e Dwight Eisenhowerit. Kalojnë pak vite dhe në vitin 1955, pasi Groenlanda në vitin 1953 ishte bërë qark autonom nga Danimarka, Mbrojtja amerikane e konsideron sërish ishullin strategjik nga pikëpamja mbrojtëse për shkak të frikës nga një agresion rus dhe e shtyn presidentin Dwight Eisenhower t’i kërkojë edhe një herë kurorës daneze dorëzimin e territorit, gjë që refuzohet sërish.

Lufta e ftohtë. Tensionet me Rusinë rrisin rëndësinë e Groenlandës, e cila në vitin 1979 fiton vetëqeverisjen nga Danimarka. Me kalimin e viteve, kërcënimi rus zbehet, por Shtetet e Bashkuara nuk ulin vigjilencën dhe në vitin 2004 rinovojnë traktatin ushtarak të vitit 1951, duke vazhduar të konsiderojnë mundësinë që Groenlanda të bëhet ylli i 51-të i Shteteve të Bashkuara.

Drejt pavarësisë. Katër vjet më pas, në vitin 2008, vendi vijon rrugën drejt autonomisë me një referendum, i cili i lejon të menaxhojë burimet e veta natyrore, por jo politikën e jashtme.

Rikthimi i Trumpit. Asnjë president tjetër amerikan nuk del hapur deri sa, në vitin 2019 dhe sërish këto ditë, Trump rikthehet te mundësia e aneksimit të Groenlandës. “Mendoj se ka shanse të mira që ta bëjmë pa forcë ushtarake”, por “nuk heq asgjë nga tryeza!”.

Vlera ushtarake… Sot Groenlanda mbetet strategjike për Shtetet e Bashkuara si një pikë e avancuar përballë daljes ruse në Detin Arktik, ashtu edhe si bazë për të interceptuar sulme të mundshme raketore nga Moska.

… dhe ajo tregtare. Por është bërë edhe më strategjike sepse komponentit ushtarak i është shtuar ai tregtar: rrugët e reja detare që ngrohja globale po hap mes akujve të Veriut dhe lëndët e para, si nafta dhe gazi, por mbi të gjitha tokat e rralla që vendi i ruan në nëntokë.

Pasuria minerare. Groenlanda ka rezerva të provuara të 43 nga 50 mineralet e konsideruara “themelore” nga qeveria amerikane, sepse janë të domosdoshme për pajisjet ushtarake dhe teknologjitë e energjisë së gjelbër.

Hije kineze. Këtu armiku nuk është më Rusia, por Kina, e cila kontrollon 75% të nevojave të Shteteve të Bashkuara për këto lëndë të para dhe mbi 90% të rafinimit botëror.

Territori. Groenlanda ka një sipërfaqe mbi 2 milionë kilometra katrorë, nga të cilët zona e lirë nga akujt zë vetëm 0,4 milionë. Është një territor që mbulon katër miliardë vjet histori gjeologjike dhe që, sipas një studimi të vitit 2023 të “Nationale geologiske undersøgelser for Danmark og Grønland”, është jashtëzakonisht i pasur me lëndë kritike, thelbësore për tranzicionin e gjelbër.

Studimi. “Pajisja e provuar — thuhet në dokument — mund të konsiderohet, në shumë raste, e krahasueshme me atë të gjetur në rajone minerare të konsoliduara mirë si Australia, Kanadaja dhe Skandinavia”.

Por ajo e paprovuara mund të jetë edhe më e madhe, aq sa autorët e kërkimit përfundojnë me një kërkesë për “hartëzim gjeofizik dhe/ose gjeokimik më modern, të kombinuar me hartëzim gjeologjik, i cili mund të lehtësojë përcaktimin e potencialit minerar dhe zonave perspektive, dhe të kontribuojë në tërheqjen e shoqërive të eksplorimit minerar”.

Pak gërmime. Aktiviteti minerar në Groenlandë deri më sot është zhvilluar vetëm në pak zona ose në shkallë relativisht të vogël. Për dy arsye: 1) kushtet arktike janë të vështira dhe 2) mungesa e infrastrukturës sjell kosto të larta operative.

Perspektivat. Megjithatë, shkrirja e akujve dhe kërkesa e fortë për lëndë të rralla dhe kritike po rrit çmimet dhe, njëkohësisht, po e bën më të leverdishme nxjerrjen e tyre edhe në vende ku kostoja është më e lartë.

Sa kushton Groenlanda? Një ofertë e re amerikane për ishullin duhet ta marrë parasysh këtë potencial dhe vlerësimi prej 50 miliardë dollarësh i avancuar nga The Economist, duke u nisur nga PBB-ja e vendit, është dukshëm nënvlerësues.

Shifrat e vendit. Prodhimi i Brendshëm Bruto, rreth 3 miliardë dollarë, bazohet kryesisht në prodhimin e lidhur me sektorin publik, i cili, ndër të tjera, merr 500 milionë dollarë subvencione në vit nga Danimarka, ndërsa industria më e rëndësishme lidhet me peshkimin.

Vlera e lëndëve të para. Vlerësimi i The Economist nuk merr parasysh burimet e jashtëzakonshme minerare të vendit. Nëse kufizohemi vetëm te nafta, pa përfshirë tokat e rralla apo të tjera, të vështira për t’u vlerësuar, Groenlanda, sipas një vlerësimi të Shërbimit Gjeologjik të Shteteve të Bashkuara, mund të nxjerrë 52 miliardë fuçi nafte, rreth 3% të rezervave botërore të provuara, që me një çmim prej 80 dollarësh për fuçi e çon vlerën e prodhimit të mundshëm në 4.160 miliardë dollarë, pothuajse sa PBB-ja e Gjermanisë.

Banorët, mjedisi dhe vetëvendosja. Kushdo që synon të shfrytëzojë burimet minerare të Groenlandës, Shtetet e Bashkuara përfshirë, duhet gjithsesi të përballet me 56 mijë banorët e vendit, të cilët në vitin 2021, për të shmangur katastrofat mjedisore, ndaluan kërkimin e naftës.

Dhe janë në konflikt gjyqësor me Energy Transition Minerals, një kompani australiane që pasi kishte siguruar në vitin 2007 një fushë në Kvanefjeld, djepin e depozitës më të madhe të pashfrytëzuar të uraniumit në botë, me vlerë potenciale 6 miliardë dollarë, u përball me ndalimin e nxjerrjes së uraniumit nga qeveria, sërish për arsye mjedisore. Rezultati janë makineri të ndalura dhe një padi prej 11,2 miliardë eurosh, katër herë PBB-ja e ishullit.

Koalicioni i madh. Në lojë janë, sigurisht, ekuilibri mjedisor i Groenlandës dhe autonomia e vendit. Javën e kaluar, katër nga pesë partitë e zgjedhura në Parlamentin e Groenlandës në fillim të këtij muaji ranë dakord të formojnë një koalicion të gjerë që do të ketë 23 nga 31 vendet e legjislaturës për të kundërshtuar ambiciet e Trumpit.

Dhe kanë marrë mbështetjen e mbretit danez Frederik X, i cili në një postim në Facebook shkroi: “dashuria ime për Groenlandën dhe lidhja ime me popullin e Groenlandës mbeten të paprekura”, si edhe të Ursula von der Leyen: “Ju meritoni partnerë që ju respektojnë dhe ju trajtojnë si të barabartë. Dhe Bashkimi Evropian është krenar të jetë një partner i tillë për ju”./ La Repubblica