Nismat për bashkim politik në të djathtën shqiptare kanë vite që eksperimentohen pa sukses. Ato shfaqen shpesh si premtime për ndryshime thelbësore, por në praktikë përfundojnë në ndryshime thjesht formale, për të mos thënë se në jo pak raste kanë sjellë përkeqësime të mëtejshme të situatës.

Bashkimi mekanik i subjekteve që ngjajnë mes tyre, në dekadën e fundit në të djathtën, ka treguar se nuk arrin të prodhojë reformim real, por vetëm qetësi të përkohshme dhe iluzion stabiliteti. Është ajo që Giovanni Sartori do ta quante pluralizëm formal pa konkurrencë reale: shumë formë, pak përmbajtje.

Paradoksi bëhet edhe më i dukshëm kur teknokratë marrin nismën për të legjitimuar bashkime mes partive të djathta që prej vitesh u kanë mbyllur derën pikërisht teknokratëve dhe mendimit kritik. Në këto kushte, teknokrati nuk është aktor ndryshimi, por figurë dekorative, e cila shërben më së shumti për t’i dhënë bashkimit imazhin e ndryshimit, ndërsa vendimmarrja dhe lidershipi mbeten në të njëjtat duar.

Eksperiencat e mëparshme të PD-së kanë treguar se këto bashkime, pa ndryshim thelbësor, kanë një funksion të qartë politik, ushqejnë jetëgjatësinë e lidershipit dhe justifikojnë ruajtjen e status quo-së përballë zërave apo lëvizjeve kritike, nën justifikimin e unitetit. Në emër të bashkimit, mbyllen debatet e brendshme, zbehen kritikat dhe çdo zë ndryshe etiketohet si përçarës dhe i panevojshëm në kushte bashkimi. Robert Michels do ta interpretonte këtë situatë përmes logjikës se organizatave që mbrojnë më parë veten sesa misionin për të cilin pretendojnë se ekzistojnë.

Njëkohësisht, këto iniciativa hapin hapësira të reja protagonizmi. Bashkimi krijon tavolina, role, koordinime dhe hierarki të reja, ku aktorë të ndryshëm përpiqen të sigurojnë pozicionin e tyre politik. Kështu, energjia që duhej të kanalizohej drejt reformës shpenzohet për ripozicionim. Bashkimi kthehet në proces ndarjeje vendesh dhe rolesh, jo në ndërtim vizioni.

Kështu që edhe kjo iniciativë, si ka nisur dhe si po prezantohet, ka shumë gjasa të renditet përkrah nismave të dështuara të së shkuarës. Problemi kryesor i së djathtës nuk është mungesa e bashkimit, por mungesa e transformimit. Pa ndryshim real të mënyrës së vendimmarrjes, pa hapje ndaj kritikës dhe pa ndryshuar lidershipet ekzistues, bashkimi mbetet një skenografi politike që shërben më shumë për të ruajtur status quo-në sesa për ta ndryshuar atë. Çdo fasadë, sado bukur dhe “seksi” të prezantohet në publik, ka një funksion të vetëm, të fshehë atë që nuk po ndryshon.