Ekziston një paradoks thellësisht italian që prej më shumë se tridhjetë vitesh përshkon debatin publik: prirja për ta trajtuar emigracionin si një emergjencë të përkohshme, të papritur dhe kalimtare, ndërkohë që ai është, në të vërtetë, një fenomen strukturor, historik, ekonomik dhe gjeografik.

Italia, për vetë pozicionin e saj në zemër të Mesdheut, ka qenë gjithmonë një udhëkryq popujsh, qytetërimesh dhe kulturash. Nga brigjet e Magna Grecia-s deri tek portet e Italy moderne, historia italiane nuk është ndërtuar mbi izolimin, por mbi takimin, shkëmbimin dhe integrimin.

Vetë madhështia e Roman Empire u ngrit mbi aftësinë për të përfshirë popuj të ndryshëm, për t’u dhënë atyre rol, dinjitet dhe pjesëmarrje në jetën e Perandorisë. Roma nuk u bë e madhe duke ngritur mure, por duke ndërtuar ura.

Megjithatë, Italia bashkëkohore duket se e ka humbur pjesërisht këtë vizion strategjik. Shpeshherë emigracioni reduktohet në një instrument propagande elektorale afatshkurtër, ku frika prodhon më shumë konsensus sesa racionaliteti.

Debati publik dominohet nga retorika e alarmit, ndërsa mungon një reflektim serioz kombëtar mbi faktin se transformimet demografike globale janë tashmë të pakthyeshme. emiNuk bëhet më fjalë për një përplasje ideologjike mes “pro” dhe “kundër” emigracionit. Bëhet fjalë për mbijetesën ekonomike, sociale dhe demografike të vetë Italisë.

Shifrat janë të pamëshirshme. Italia po përjeton krizën më të rëndë demografike që nga bashkimi i saj si shtet. Sipas të dhënave të fundit të INSTAT-it, lindjet kanë rënë në minimum historik: vetëm rreth 355 mijë fëmijë në vit, ndërsa norma e fertilitetit ka zbritur në 1.14 fëmijë për grua — shumë larg pragut 2.1 të nevojshëm për zëvendësimin natyror të popullsisë. Çdo vit Italia humbet qindra mijëra banorë dhe po shkon drejt një plakjeje masive të popullsisë.

Sot mbi 26% e qytetarëve italianë autoktonë janë mbi 64 vjeç, ndërsa te komunitetet me origjinë të huaj kjo përqindje mbetet rreth 6%. Kjo do të thotë se emigracioni nuk është më vetëm një çështje humanitare apo kulturore; ai është një faktor jetik për funksionimin e ekonomisë, pensioneve dhe sistemit social italian.

Në shumë sektorë strategjikë, Italia sot mbështetet realisht mbi punën e emigrantëve. Raportet e Fondacionit Fondazione Leone Moressa tregojnë se mbi 3.65 milionë punëtorë të lindur jashtë Italisë përbëjnë rreth 15.2% të totalit të fuqisë punëtore.

Ata prodhojnë afro 177 miliardë euro vlerë të shtuar, duke kontribuar me rreth 9% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të vendit. Në sektorë si bujqësia, ndërtimi, kujdesi ndaj të moshuarve, logjistika dhe turizmi, prania e tyre është tashmë e pazëvendësueshme.

Në shumë zona rurale të Italisë jugore dhe veriore, pa punën e emigrantëve do të shembej i gjithë zinxhiri prodhues agro-ushqimor. E njëjta gjë vlen për sistemin e kujdesit familjar: mijëra familje italiane mbështeten çdo ditë tek infermierët, kujdestarët dhe punëtorët e huaj që kujdesen për të moshuarit.

Sipas projeksioneve të Unioncamere dhe sistemit Excelsior, në pesë vitet e ardhshme Italia do të ketë nevojë për afro 3 milionë punonjës të rinj për të zëvendësuar pensionimet dhe mungesat në tregun e punës. Të paktën 640 mijë prej tyre do të duhet të vijnë nga jashtë vendit. Kjo nuk është një zgjedhje ideologjike; është një domosdoshmëri matematikore.

Megjithatë, rreziku më i madh nuk është vetë emigracioni, por mënyra se si ai menaxhohet. Italia rrezikon të ndërtojë një shoqëri të mbyllur “brenda kështjellës”, ku brenda mureve ndodhen qytetarët me të drejta të plota dhe jashtë tyre njerëzit që mbajnë ekonominë në këmbë, por që mbeten të përjashtuar nga institucionet dhe nga ngjitja sociale.

Ky model prodhon pabarazi strukturore dhe tension afatgjatë.