Angazhimi në politikën e lartë njeh shembuj diametralisht të kundërt të raportit me të. Ka politikanë që dalin për së gjalli nga politika dhe i “dorëzohen” historisë, e cila shoshit çfarë mbetet prej tyre në librin e saj.

Ka të tjerë që dalin përpara nga historia, por qëndrojnë me thonj e me dhëmbë në politikën korente.

Servet Pëllumbi, i cili u nda nga jeta kësaj jave, i përket grupit të parë. Pavarësisht periudhës së shkurtër në majat e politikës, ai shënjoi profilin e një politikani të urtë me cilësitë e burrit të shtetit.

I ra shorti të drejtonte Partinë Socialiste si nënkryetar i parë, do të thotë si kryetar de fakto i saj, në vitet 1993-1996 kur kryetari i zgjedhur Fatos Nano u burgos politikisht nga regjimi. Bashkë me Namik Doklen, Gramoz Ruçin dhe të tjerë eksponentë të kupolës socialiste të kohës, Pëllumbi iu desh të menaxhonte shokun psikologjik të burgosjes arbitrare të kryetarit dhe zemërimin e popullit opozitar për këtë shkak. Njëherësh t’i jepte formë dhe perspektivë alternativës së PS-së në kushtet e represionit.

Kryfjala e angazhimit dhe artikulimeve të tij të kësaj kohe u bënë hapja dhe bashkimi i Partisë në diveristet. Në një farë mënyre Pëllumbi mori dhe zbatoi në Partinë Socialiste frymën e dokumentit politik, i njohur me emrin “Mocion”, të cilin drejtuesit e korentit liberaldemokrat të PD-së u përpoqën ta kalonin në Partinë e tyre pas humbjes së zgjedhjeve vendore të vitit 1992, por që u kushtoi përjashtimin.

Gjatë kohës që shërbeu si kryetar ‘ad interim’ i socialistëve Servet Pëllumbi udhëhoqi dy beteja të mëdha politike të PS-së dhe opozitës: Votimin “jo” në Referendumin kushtetues të vitit 1994 dhe demaskimin e farsës elektorale të vitit 1996.

Projekti i kushtetutës së re synonte në esencë të sanksiononte pushtetin e pakufishëm të Berishës president, i cili i priu fushatës për të votuar “po”. Rreshtimet pro dhe kundër qenë ndërkaq një test i pëlqyeshmërive politike popullore në perspektivën e zgjedhjeve parlamentare pas një viti e gjysëm.

Siç dihet, Partia Socialiste dhe forcat opozitare të rreshtimit “jo” fituan rreth gjashtëdhjetë përqind të votave. Në mjaft zona qytetesh të mëdha, Elbasan, Vlorë, Korçë, ku PD kishte fituar thellë në zgjedhjet politike të mëparshme ( 1991-1992) fitorja e “Jo”-së luhatej midis shtatëdhjetë dhe tetëdhjetë përqind. Në Fier edhe më thellë.

Këto fakte s’do kishin vlerë të përmendeshin sot po të mos ishte fjala për t’ja kujtuar sot si meritë, ndërsa është ndarë nga jeta, politikanit që i priu asaj fitoreje historike. Por këto fakte nuk mund të mos na kujtojnë gjithashtu se tkurrja e madhe e PD-së në qytetet ku kishte fituar bindshëm në fillimet e saj ndodhi në atë referendum poltik dhe nuk ndryshoi më. PD nuk ka bërë asnjëherë një reflektim të thellë për këtë përmbysje.

E kam si tani parasysh atmosferën e fitores së “jo”-së që mori formë afër mesnatës. Gjatë gjithë mbrëmjes Radiotelevzioni Shqiptar s’kishte reshtur se njoftuari, deri në intervalet e emisioneve muzikore, fitoren 85 përqind të “po”-së në Kavajë. Ishte menduar si shifër lokomotivë që do të tërhiqte shifrat e zonave të tjera në veri dhe në jug. Gazetarët e pyetën Servet Pëllumbin për këtë. Ai u përgjigj me nënqeshje, i bindur në fitoren e “po”-së: “E kam në sirtar qysh mbrëmjen e kaluar rezultatin e Kavajës”.

Në datën 26 maj, Pëllumbi udhëhoqi zbatimin e vendimit për tërheqjen pasdite të komisionerëve socialistë dhe gjithë opozitës nga qëndrat e votimit, vendim i vështirë, në kufinjtë e asgjësimit të opozitës, por që u konfirmua si i paevitueshëm dhe i drejtë në faktin e mosnjohjes së atyre zgjedhjeve nga SHBA dhe vendet e Europës në përgjithësi.

Dy ditë më pas ai i priu protestës së opozitës kundër manipulimit të zgjedhjeve në një provë vendosmërie dhe force për të hyrë në sheshin “Skëndërbej”, rrethuar me forca të shumta policore dhe të Gardës që kishin marrë urdhër të ushtronin dhunë mbi çdo politikan dhe protestues që do të guxonte të shkelte aty. Njerëzve u duket e pabesueshme kur shohin pas tri dekadash fytyrat e tyre të përgjakura, çmimi për t’u paguar i hyrjes në sheshin më të madh publik të vendit. Kështu ishte ajo kohë kur zgjedhjet shqiptare hynë në terr dhe stuhi bashkë me përpjekjen sizifiane për t’i gjetur ato.

Servet Pëllumbi e shfaqi natyrën e tij prej politikani të urtë e të përgjegjshëm në një tjetër sprovë të vështirë: në përballjen me pshtjellimin e madh që shkaktuan në Partinë Socialiste letrat nga burgu të asaj kohe të Fatos Nanos, letra të cilat, në vështrimin mediatik të fjalës, i kishin shpallur luftë partisë. Pëllumbi dhe Dokle qenë nishane të shigjetave të Nanos nga burgu. Të dy e riafirmuan vijueshëm lidershipin e padiskutueshëm të liderit të burgosur, pa rënë për asnjë çast në polemizime, pa lejuar rënien e partisë në çerthullin

‘perpetuum mobile’ të keqkuptimeve. Në të kundërtën, si për të provuar tezën e njohur se në shoqërinë e lirë një subjekt politik përforcohet përmes mosdakordësive, ata u angazhuan në vijën e parë për gjetjen e zgjidhjeve përbashkuese mes fraksioneve dhe rrymave që ishin krijuar në parti edhe nën frymëzimin e letrave të Nanos. Deri në bërjen e hapave prapa.

Njerëzit e kujtojnë periudhën e drejtimit të Kuvendit nga Servet Pëllumbi (2003-2005) si një ndër më normalet për standardin tonë të parlamentarizmit. Ai diti ta harmonizonte përkatësinë e tij politike me rolin e kryetarit superpartis të Kuvendit ku respektimi i të drejtave të opozitës është vetë kuptimi dhe funksionimit të tij si institucioni më i lartë demokratik.

Besnik i parimeve politike të së majtës europiane, të cilat diti t’i promovonte dhe përshtaste me mençuri në Partinë Socialiste të Shqipërisë, Servet Pëllumbi ishte modeli i politikanit të urave, dialogut, respektimit dhe mirëkuptimit të vizioneve të ndryshme apo të kundërta me të vetat. Shembulli tij mbetet ilustrimi më i mirë i faktit se moderacioni ia del me nder. Me ndarjen e tij nga jeta Shqipëria humbi të fundin e të urtit në nivel lideri politik për aq sa qëndroi de fakto në krye të PS-së në një periudhë kritike për vetë ekzistencën e saj. Personalisht, isha në një diferencë jo të vogël në moshë me të, por u bëmë miq prej moderacionit.